Zasady pozyskiwania środków z funduszu SAPARD

Środki finansowe przekazywane w ramach programu SAPARD mają formę bezzwrotnych dotacji. Beneficjenci programu mają zagwarantowane w art. 8 Rozporządzenia 1268/99, iż wkład Wspólnoty przy współfinansowaniu ze środków publicznych danego kraju może sięgać maksymalnie do 75% całkowitych publicznych kosztów zwrotnych:

• w przypadku projektów zwiększających dochody – do 50%,
• w przypadku projektów nie zwiększających dochodów – nawet ponad 50%.

Na inwestycje związane z Działaniem 1, czyli poprawę przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych i rybnych, środki finansowe są skierowane na[1]:

• wsparcie restrukturyzacji przetwórstwa i poprawy marketingu artykułów pochodzenia zwierzęcego (Schemat 1.1),
• wsparcie restrukturyzacji przetwórstwa i poprawy marketingu owoców i warzyw (Schemat 1.2).

Pomoc finansowa może być udzielona na wspieranie przedsięwzięć obejmujących inwestycje:

• ściśle związane z dostosowaniem do wymogów sanitarnych i weterynaryjnych UE,
• mające na celu zwiększenie wartości dodanej, poprawę jakości, wprowadzenie nowych technologii i innowacji, redukcję kosztów,
• ściśle związane z ograniczaniem negatywnego oddziaływania na środowisko.

Kryteriami wyboru projektów są[2]:

• w przypadku wniosków przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie przetwórstwa mleka, uboju zwierząt rzeźnych, rozbioru mięsa lub jego przetwórstwa oraz przetwórstwa ryb i innych organizmów wodnych, przy selekcji i ocenie wniosków brane są pod uwagę następujące kryteria:
  1. priorytety restrukturyzacji sektora:

• dostosowanie do wymogów sanitarnych i weterynaryjnych obowiązujących w Unii Europejskiej,
• wzrost wartości dodanej, poprawa jakości, nowe technologie i innowacyjne inwestycje, redukcja kosztów,
• działania na rzecz ochrony środowiska.

1. efektywność wsparcia:

• udział środków własnych w inwestycji,
• pomoc finansowa na jednostkę surowca rolnego przetwarzanego zgodnie z wymogami Unii Europejskiej,
• jakość zarządzania.

1. wpływ inwestycji na rozwój gospodarczy:

• utrzymanie bądź tworzenie nowych miejsc pracy,
• wykorzystanie zasobów produkcyjnych.

• w przypadku wniosków grup producentów rolnych lub ich związków prowadzących działalność w zakresie produkcji mleka, żywca, mięsa lub ryb i innych organizmów wodnych, przy selekcji i ocenie wniosków brane są pod uwagę następujące kryteria:
  1. wpływ inwestycji na rozwój gospodarczy:

• utrzymanie lub tworzenie nowych miejsc pracy,
• wzrost powiązań z odbiorcami,
• wpływ na koncentrację produkcji, przetwórstwa i sprzedaży w sektorze.

1. efektywność wsparcia:

• udział środków własnych w inwestycji,
• wielkość produkcji sprzedanej przez grupę producentów lub ich związek,
• jakość zarządzania grupą lub związkiem grup.

1. priorytety restrukturyzacji sektora:

• dostosowanie do wymogów sanitarnych i weterynaryjnych obowiązujących w Unii Europejskiej,
• wzrost wartości dodanej, poprawa jakości, nowe technologie i innowacyjne inwestycje, redukcja kosztów,
• działania na rzecz ochrony środowiska.

Pomoc finansowa może być udzielona[3]:

• przedsiębiorcom, jeżeli po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia co najmniej 25% przetwarzanego przez nich surowca nabywanego od producentów rolnych lub rybaków będzie objęte umowami dostawy lub kontraktacji, zawartymi na okres co najmniej
  12 miesięcy,
• grupom producentów rolnych i ich związkom, jeżeli po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia co najmniej 25% wytwarzanych przez nich produktów będzie zbywanych na podstawie umów dostawy lub kontraktacji, zawartych na okres co najmniej 12 miesięcy.

Wysokość pomocy finansowej dla przetwórstwa wynosi do 50% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia, wysokość pomocy finansowej dla przetwórstwa udzielanej jednemu podmiotowi w okresie realizacji Programu SAPARD nie może przekroczyć 10 000 000 zł. Na inwestycje dokonywane na rzecz grup producentów rolnych wysokość pomocy finansowej w okresie realizacji Programu nie może przekroczyć 2 200 000 zł. Grupy producentów rolnych i ich związki mogą ubiegać się samodzielnie o pomoc w łącznej wysokości 2 200 000 zł. Minimalna wysokość pomocy finansowej dla przetwórstwa wynosi 125 000 zł[4].

W Działaniu 2 pomoc gospodarstw skierowana jest na[5]:

• restrukturyzację produkcji mleka (Schemat 2.1),
• modernizację gospodarstw specjalizujących się w produkcji zwierząt rzeźnych
  (Schemat 2.2), w tym na:

• modernizację gospodarstw specjalizujących się w produkcji bydła mięsnego (Komponent 2.2.1),
• odbudowę produkcji owczarskiej (Komponent 2.2.2),
• modernizację produkcji trzody chlewnej lub drobiu mięsnego (Komponent 2.2.3),
• zwiększenie różnorodności produkcji gospodarstw rolnych (Schemat 2.3).

Pomoc finansowa może być udzielona rolnikom, tj. osobom fizycznym prowadzącym na własny rachunek działalność rolniczą jako posiadacz gospodarstwa rolnego. Pomoc finansowa dla gospodarstw rolnych może być udzielona rolnikowi, który w dniu złożenia prawidłowo wypełnionego wniosku o pomoc dla gospodarstw rolnych wraz wymaganymi dokumentami nie przekroczył 55 roku życia oraz spełnia jeden z następujących warunków:

• posiada średnie lub wyższe wykształcenie rolnicze,
• posiada wykształcenie zasadnicze rolnicze i prowadził samodzielnie gospodarstwo rolne przez okres co najmniej 3 lat,
• posiada wykształcenie co najmniej średnie i prowadził samodzielnie gospodarstwo rolne przez okres co najmniej 5 lat,
• posiada wykształcenie co najmniej podstawowe i prowadził samodzielnie gospodarstwo rolne przez okres co najmniej 10 lat.

Z funduszy na wsparcie restrukturyzacji i produkcji mleka (Schemat 2.1) mogą być wspierane inwestycje[6]:

• budowa, rozbudowa i remont budynków inwentarskich i przeznaczonych do składowania
• pasz wraz z wyposażeniem i infrastrukturą techniczną,
• zakup i instalacja wyposażenia technologicznego do pozyskiwania i przechowywania mleka,
• zakup zwierząt hodowlanych,
• zakup maszyn, urządzeń i wyposażenia dla produkcji rolnej,
• budowa i zakup urządzeń lub budowli do przechowywania lub zagospodarowania odchodów zwierzęcych,
• budowa i zakup urządzeń do produkcji, zbioru i przechowywania pasz,
• urządzanie i wyposażanie pastwisk.

Pomoc dla rolników zajmujących się produkcją mleka może zostać udzielona pod warunkiem, że:

• łączny poziom sprzedaży mleka i mleka wykorzystanego do produkcji przetworów
• mlecznych w gospodarstwie wynosi nie mniej niż 20 tys. litrów i nie więcej niż 550 tys. litrów rocznie,
• planowany po realizacji przedsięwzięcia łączny poziom sprzedaży mleka i mleka wykorzystanego do produkcji przetworów mlecznych w gospodarstwie docelowo wyniesie nie mniej niż 50 tys. litrów i nie więcej niż 550 tys. litrów rocznie,
• wnioskodawca zawarł co najmniej przedwstępną umowę na zbyt produkcji mleka na okres po złożeniu wniosku o płatność wynoszący co najmniej 12 miesięcy ,
• w wyniku realizacji przedsięwzięcia obsada zwierząt w gospodarstwie rolnym nie przekroczy 1,5 DJP (Duża Jednostka Przeliczeniowa)/ha użytków rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa,
• gospodarstwo rolne utrzymujące zwierzęta musi dysponować odpowiednim systemem zagospodarowania odchodów zwierzęcych.

Pomoc finansowa może być udzielona rolnikowi na realizację przedsięwzięcia w zakresie restrukturyzacji produkcji mleka (Schemat 2.1) lub w zakresie modernizacji gospodarstwa specjalizującego się w produkcji zwierząt rzeźnych (Schemat 2.2) jeden raz w roku. Niezależnie od tej pomocy, rolnikowi może być udzielona pomoc finansowa na realizację przedsięwzięcia w zakresie zwiększenia różnorodności produkcji jego gospodarstwa (Schemat 2.3) jeden raz w roku.

Pomoc finansowa w ramach Komponentu 2.2.1 może być przeznaczona na wspieranie przedsięwzięć obejmujących następujące inwestycje:

• budowa, rozbudowa i remont budynków inwentarskich i przeznaczonych do składowania pasz wraz z wyposażeniem i infrastrukturą techniczną,
• zakup bydła mięsnego wpisanego do ksiąg hodowlanych lub rejestrów,
• budowa i zakup urządzeń lub budowli do przechowywania lub zagospodarowania  odchodów zwierzęcych,
• zakup maszyn, urządzeń i wyposażenia dla produkcji rolnej,
• budowa i zakup urządzeń do produkcji, zbioru i przechowywania pasz,
• urządzanie i wyposażanie pastwisk.

W ramach odbudowy produkcji owczarskiej (Komponent 2.2.2) pomoc finansowa może być przeznaczona na wspieranie przedsięwzięć obejmujących następujące inwestycje[7]:

• budowa, rozbudowa i remont budynków inwentarskich i przeznaczonych do składowania pasz wraz z wyposażeniem i infrastrukturą techniczną,
• urządzanie i wyposażanie pastwisk,
• zakup maszyn, urządzeń i wyposażenia dla produkcji rolnej,
• budowa i zakup urządzeń do produkcji, zbioru i przechowywania pasz,
• zakup stada hodowlanego zwierząt,
• obudowa i zakup urządzeń lub budowle do przechowywania lub zagospodarowywania odchodów zwierzęcych.

Modernizacja produkcji trzody chlewnej lub drobiu mięsnego (Komponent 2.2.3) obejmuje:

• remont budynków inwentarskich wraz z wyposażeniem i infrastrukturą techniczną,
• zakup maszyn, urządzeń i wyposażenia dla produkcji rolnej,
• budowę i zakup urządzeń lub budowli do przechowywania lub zagospodarowania odchodów zwierzęcych.

Zwiększenie różnorodności produkcji gospodarstw rolnych (Schemat 2.3) obejmuje[8]:

• przedsięwzięcia związane z podjęciem, wznowieniem, rozszerzeniem albo modernizacją produkcji innej niż produkcja: bydła, owiec, trzody chlewnej, drobiu mięsnego (kur, kaczek, gęsi, indyków), zbóż, w tym kukurydzy na ziarno lub kiszonkę, produkcja ziemniaków, rzepaku, buraków cukrowych lub pastewnych, roślin strączkowych pastewnych i pozostałych roślin pastewnych,
• przedsięwzięcia związane przygotowaniem do sprzedaży lub pierwszym przetwórstwem (przez pierwsze przetwórstwo rozumie się każde przetwarzanie produktów rolnych pochodzących z danego gospodarstwa, pod warunkiem, że dana działalność nie wiąże się z podjęciem i prowadzeniem działalności gospodarczej w zakresie przetwórstwa rolno-spożywczego), przechowywaniem albo magazynowaniem produktów rolnych wytwarzanych w danym gospodarstwie bez względu na rodzaj produkcji.

Wysokość pomocy finansowej dla gospodarstw rolnych wynosi 50% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia i jednocześnie:

2. pomoc finansowa w ramach Schematu 2.1 nie może przekroczyć:

• 130 000 zł – na realizację przedsięwzięcia w zakresie restrukturyzacji produkcji mleka,
• 170 000 zł – na przedsięwzięcia obejmujące budowę urządzeń do przechowywania odchodów zwierzęcych,

2. Pomoc finansowa w ramach Komponentu 2.2.1 nie może przekroczyć:

• 50 000 zł – na realizację przedsięwzięcia w zakresie produkcji bydła mięsnego,
• 70 000 zł – na przedsięwzięcia obejmujące budowę urządzeń do przechowywania odchodów zwierzęcych,

2. pomoc finansowa w ramach Komponentu 2.2.2 nie może przekroczyć 50 000 zł na realizację przedsięwzięcia w zakresie odbudowy produkcji owiec,
3. pomoc finansowa w ramach Komponentu 2.2.3 nie może przekroczyć:

• 150 000 zł – na realizację przedsięwzięcia w zakresie produkcji trzody chlewnej,
• 50 000 zł – na realizację przedsięwzięcia w zakresie produkcji drobiu mięsnego,

2. pomoc finansowa w ramach Schematu 2.3 nie może przekroczyć 50 000 zł na realizację przedsięwzięcia w zakresie zwiększania różnorodności produkcji w gospodarstwach rolnych.

Działanie 3 – rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich  skierowana jest na[9]:

• zaopatrzenie gospodarstw wiejskich w wodę wraz z uzdatnianiem (Schemat 3.1),
• odprowadzanie i oczyszczanie ścieków komunalnych (Schemat 3.2),
• gospodarkę odpadami komunalnymi (Schemat 3.3),
• drogi gminne i powiatowe na obszarach wiejskich (Schemat 3.4),
• zaopatrzenie w energię przy wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii (Schemat 3.5).

W zakresie schematu 3.1 brane są pod uwagę: lokalizacja inwestycji w gminie o niskim stopniu zwodociągowania (poniżej średniej krajowej), preferencje dla inwestycji zlokalizowanych na obszarach o deficycie źródeł wody, preferencje dla inwestycji obejmujących łączną budowę wodociągu i kanalizacji. W ramach schematu 3.2 dodatkowo preferowane będą inwestycje realizowane w celu ochrony ujęć i źródeł wody oraz innych akwenów wodnych podlegających ochronie oraz preferowane będą inwestycje obejmujące łączną budowę wodociągu i kanalizacji. Natomiast w zakresie Schematu 3.3 preferowana jest lokalizacja inwestycji w gminie, na której obszarze znajdują się obszary chronione oraz preferowane są gminy, w których granicach znajdują się obszary parków narodowych i krajobrazowych oraz rezerwaty przyrody. Przy ocenie Schematu 3.5 dodatkowym kryterium jest lokalizacja inwestycji w gminie, w której występuje deficyt energii lub mocy w sieci energetycznej oraz preferowane są inwestycje wykorzystujące lokalne zasoby odnawialnych źródeł energii.Pomoc finansowa może być udzielona na wspieranie inwestycji związanych z zaopatrzeniem gospodarstw wiejskich w wodę wraz z jej uzdatnianiem (Schemat 3.1) to inwestycje z zakresu budowy lub rozbudowy[10]:

• ujęcia wody wraz z rurociągami doprowadzającymi wodę do stacji uzdatniania wody i stacji uzdatniania wody z siecią wodociągową i przyłączami oraz innych obiektów z tym związanych, lub
• sieci wodociągowej lub sieci wodociągowej z przyłączami i innych obiektów z tym związanych, pod warunkiem istnienia, nie później niż w dniu złożenia wniosku o płatność, funkcjonującego źródła zaopatrzenia w wodę tego wodociągu, lub
• ujęcia wody z rurociągami doprowadzającymi wodę z ujęcia do stacji uzdatniania wody i stacji uzdatniania wody, pod warunkiem istnienia, nie później niż w dniu złożenia wniosku o płatność, sieci wodociągowej.

Pomoc finansowa może być udzielona na wspieranie inwestycji związanych z odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków komunalnych, tj. w zakresie Schematu 3.2., odprowadzania i oczyszczania ścieków komunalnych na budowę lub rozbudowę:

• oczyszczalni ścieków z siecią kanalizacyjną lub siecią kanalizacyjną z przyłączami kanalizacyjnymi oraz innych obiektów z tym związanych lub
• sieci kanalizacyjnej lub sieci kanalizacyjnej z przyłączami kanalizacyjnymi oraz innych obiektów z tym związanych,
• oczyszczalni ścieków, pod warunkiem istnienia, nie później niż w dniu złożenia wniosku o płatność, sieci kanalizacyjnej,
• zagrodowych oczyszczalni ścieków.

Zakres inwestycji objętych pomocą finansową ze Schematu 3.3 – Gospodarka odpadami komunalnymi – to pomoc finansowa udzielona na wspieranie inwestycji związanych z gospodarką odpadami komunalnymi w rozumieniu przepisów o odpadach.

Na wspieranie inwestycji związanych z budową i modernizacją dróg (Schemat 3.4) udzielana jest pomoc finansowa obejmująca budowę i modernizację dróg o nawierzchniach twardych ulepszonych gminnych i powiatowych.

Pomoc finansowa w ramach Schematu 3.5 może być udzielona na wspieranie inwestycji związanych z zaopatrzeniem w energię przy wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii,  w szczególności wiatru, wody, wody geotermalnej, słońca albo przy wykorzystaniu biogazu albo biomasy, a w szczególności przez spalanie słomy i drewna odpadowego.

Maksymalna wysokość pomocy finansowej wynosi 50% kosztów kwalifikowanych, a w niektórych przypadkach nawet 75% kosztów kwalifikowanych. Natomiast minimalna wysokość pomocy finansowej wynosi od 25% do  40% kosztów kwalifikowanych.

Ponadto w zakresie Schematu 3.1 pomoc finansowa na inwestycje nie może przekroczyć 840 000 zł, jeżeli inwestycje realizuje gmina i iloczynu 840 000 zł i liczby gmin uczestniczących w realizacji inwestycji w związku międzygminnym, jeżeli inwestycje realizuje związek międzygminny. Schemat 3.2 obejmuje pomoc finansową na inwestycję nie mogącą przekroczyć 1 700 000 zł jeżeli inwestycje realizuje gmina i iloczynu 1 700 000 zł i liczby gmin uczestniczących w realizacji inwestycji w związku międzygminnym, jeżeli inwestycję realizuje związek międzygminny. Pomoc finansowa na inwestycje ze Schematu 3.3 nie może przekroczyć 1 300 000 zł jeżeli inwestycje realizuje gmina oraz iloczynu 1 300 000 zł i liczby gmin uczestniczących w realizacji inwestycji.

W ramach Schematu 3.4 pomoc finansowa na inwestycję nie może przekroczyć 630 000 zł. W przypadku Schematu 3.5 pomoc finansowa na inwestycję nie może przekroczyć 420 000 zł, jeżeli inwestycje realizuje gmina oraz iloczynu 420 000 zł i liczby gmin uczestniczących w realizacji inwestycji w związku międzygminnym, jeżeli inwestycję realizuje związek międzygminny.

W ramach Działania 4 – Różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich- pomoc finansowa skierowana może być na trzy grupy inwestycji:

• tworzenie źródeł dodatkowego dochodu w gospodarstwach rolnych – Schemat 4.1,
• tworzenie miejsc pracy na obszarach wiejskich – Schemat 4.2,
• publiczna infrastruktura turystyczna na obszarach wiejskich – Schemat 4.3.

Pomoc finansowa w ramach Schematu 4.1 i 4.2 może być przeznaczona na realizację przedsięwzięć w zakresie[11]:

• usług dla gospodarstw rolnych,
• drobnej wytwórczości, usług dla ludności, rzemiosła lub rękodzielnictwa,
• robót i usług budowlanych lub instalacyjnych,
• usług turystycznych z uwzględnieniem agroturystyki,
• usług transportowych w zakresie przewozu osób lub rzeczy,
• magazynowania lub przechowywania towarów,
• usług komunalnych,
• rachunkowości, doradztwa lub usług informatycznych.

Pomoc finansowa może być udzielona rolnikom lub domownikom[12], w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przedsięwzięcia finansowane w ramach tego schematu mogą być realizowane w dwóch etapach, które muszą być opisane
w harmonogramie rzeczowo-finansowym, na każdy z tych etapów musi być złożony wniosek o płatność częściową oraz końcową[13].

Wysokość pomocy na tworzenie źródeł dodatkowego dochodu w gospodarstwach rolnych oraz na różnicowanie działalności wynosi do 50% całkowitych kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia. W przypadku Schematu 4.1 pomoc finansowa nie może przekroczyć 40 000 zł. Pomoc finansowa w ramach Schematu 4.2 nie może przekroczyć 210 000 zł i może wynosić nie więcej niż 35 000 zł na jedno utworzone miejsce pracy w przeliczeniu na pełny etat.

Pomoc finansowa może być przeznaczona na realizację przedsięwzięć ze Schematu 4.3 w zakresie:

• budowy lub remontu elementów publicznej infrastruktury turystycznej,
• organizacji i tworzenia infrastruktury komunikacji lokalnej na potrzeby ruchu turystycznego,
• tworzenia systemów informacji turystycznej w gminach lub związkach międzygminnych oraz promocji walorów gmin w celu zwiększenia ich atrakcyjności turystycznej.

Wysokość pomocy na różnicowanie działalności wynosi do 50% całkowitych kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia. Ponadto pomoc finansowa w ramach Schematu 4.3 nie może przekroczyć 130 000 zł, a w przypadku związków międzygminnych wysokość pomocy na różnicowanie działalności nie może przekroczyć iloczynu kwoty (130 000 zł) i liczby gmin uczestniczących w realizacji przedsięwzięcia w związku międzygminnym[14].

Działanie 5 – Programy rolnośrodowiskowe i zalesianie (projekty pilotażowe) są nowo zaproponowanymi instrumentami długotrwałego rozwoju obszarów wiejskich w Polsce. Ich celem jest zachęcenie rolników do działania na rzecz ochrony środowiska, na terenach rolniczych o dużym znaczeniu dla ochrony środowiska i krajobrazu, jak również przeprowadzanie zalesiania terenów marginalnych. W zakres niniejszego działania włączono ponadto programy pilotażowe rolnośrodowiskowe i zalesień, stwarzające rolnikom możliwość podjęcia działań na rzecz ochrony środowiska i uzyskania z tego tytułu zwrotu poniesionych kosztów oraz stosownych rekompensat[15].

Działanie 6 – Szkolenia zawodowe – prawidłowy rozwój rolnictwa zależy od poprawy jakości zasobów ludzkich będących zasadniczym elementem zarówno w trakcie wprowadzania nowych technologii jak i rozwoju już istniejących. Dlatego też dostosowanie polskiego sektora rolniczego do wymogów Unii Europejskiej musi być wspierane poprzez poprawę jakości zasobów ludzkich na wsi, w celu przygotowania rolników do funkcjonowania w nowych warunkach rynkowych, prawnych oraz socjalnych, które zaistnieją w Polsce z chwilą jej przystąpienia do Jednolitego Rynku[16].

Sektor przetwórstwa rolno-spożywczego ma duże znaczenie dla polskiej gospodarki. Wynika to zarówno z wielkości produkcji oraz udziału sektora w rynku pracy, jak i wpływu kondycji przetwórstwa na sytuację producentów rolnych[17]. Istnieje ścisła zależność pomiędzy przetwórstwem rolno-spożywczym, a tempem modernizacji gospodarstw rolnych. Zakłady przetwórcze wymuszają na dostawcach produktów rolnych podwyższanie jakości dostarczanego surowca. W związku z tym istotnego znaczenia nabierają inwestycje stymulujące modernizację gospodarstw rolnych, a w szczególności działania mające na celu poprawę przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych i rybnych. Sytuacja ekonomiczna znacznej części polskich gospodarstw nie pozwala na zgromadzenie kapitału niezbędnego do przeprowadzenia inwestycji, dlatego też istnieje potrzeba zwiększenia finansowania rozwoju sektora rolnego ze środków publicznych i włączenie inwestycji do Programu SAPARD. Zakres potrzeb inwestycyjnych w dziedzinie infrastruktury na obszarach wiejskich przekracza możliwości finansowe podmiotów krajowych. Włączenie zadań z tego zakresu do programu przedakcesyjnego SAPARD stwarza możliwości zwiększenia skali inwestowania i przyspieszenia przemian, niezbędnych dla rozwoju obszarów wiejskich. W rezultacie procesów modernizacji i restrukturyzacji rolnictwa oraz tendencji demograficznych może nastąpić wzrost bezrobocia, dlatego Działanie 4 stanowi element wzmocnienia polityki państwa na rzecz rozwoju rynku pracy na wsi. Natomiast Działanie 5 ma na celu zachowanie rolniczej różnorodności biologicznej i kształtowanie optymalnej struktury krajobrazów wiejskich. Działanie 6 stanowi uzupełnienie krajowego systemu edukacyjnego realizowanego przez system szkół rolniczych, system doradztwa, a także szkoleń wspieranych przez dotacje ARiMR.

[1] Informacje dla zainteresowanych uczestnictwem w Programie SAPARD. Działanie 1. Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych i rybnych, Departament Analiz i Programów ARiMR, Warszawa, październik 2003 r., s. 2-13.

[2] Tamże, s. 2-13.

[3]   Informacje dla zainteresowanych uczestnictwem w Programie SAPARD. Działanie 1. Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych i rybnych, Departament Analiz i Programów ARiMR, Warszawa, październik 2003 r., s. 22-23.

[4]   Tamże, s. 21.

[5] Informacje dla zainteresowanych uczestnictwem w Programie SAPARD. Działanie 2. Inwestycje w gospodarstwach rolnych, Departament Analiz i Programów ARiMR, Warszawa, październik 2003 r., s. 2-18.

[6] Tamże, s. 3.

[7] Informacje dla zainteresowanych uczestnictwem w Programie SAPARD. Działanie 2. Inwestycje w gospodarstwach rolnych, Departament Analiz i Programów ARiMR, Warszawa, październik 2003 r., s. 19

[8] Tamże, s. 35.

[9] Informacje dla zainteresowanych uczestnictwem w Programie SAPARD. Działanie 3. Rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich, Departament Analiz i Programów ARiMR, Warszawa,  październik 2003 r., s. 2-32.

[10] Tamże, s. 3.

[11] Informacje dla zainteresowanych uczestnictwem w Programie SAPARD. Działanie 4. Różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich. Schemat 4.1. Tworzenie źródeł dodatkowego dochodu w gospodarstwach rolnych, Departament Analiz i Programów ARiMR, Warszawa, grudzień 2003 r., s. 2.

[12]Przez rolnika – rozumie się osobę fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą jako posiadacz (samoistny albo zależny) gospodarstwa rolnego położonego w granicach Rzeczypospolitej Polskiej; przez domownika – rozumie się osobę bliską rolnikowi, która spełnia następujące warunki:
a) ukończyła 18 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

[13]Informacje dla zainteresowanych uczestnictwem w Programie SAPARD. Działanie 4. Różnicowaniedziałalności gospodarczej na obszarach wiejskich. Schemat 4.2. Tworzenie miejsc pracy na obszarach wiejskich, Departament Analiz i Programów ARiMR, Warszawa, grudzień 2003 r., s. 2-3.

[14]Informacje dla zainteresowanych uczestnictwem w Programie SAPARD. Działanie 4. Różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich . Schemat 4.3. Publiczna infrastruktura na obszarach wiejskich, Departament Analiz i Programów ARiMR, Warszawa, grudzień 2003 r., s. 9.

[15] www.sapard.pl, 18.07.2006 r.

[16] www.sapard.pl, 18.07.2006 r.

[17] SAPARD. Program operacyjny dla Polski, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa 2003 r., s. 125-126.

Polecamy serwis z gotowymi pracami z wielu dziedzin i kierunków - gotowe prace sprawdzone przez promotorów i obronione.